Słowo września: dżihadysta

Podziel się

Słowem najczęściej występującym we wrześniu był dżihadysta.

Komentarz Magdaleny Derwojedowej:

Ten stosunkowo nowy w polszczyźnie rzeczownik odnosi się do zwolenników dżihadu, utożsamianego na ogół ze świętą wojną. Sam rzeczownik dżihadysta nie był notowany w słownikach języka polskiego, ale będący jego słowotwórczą bazą (podstawą) rzeczownik dżihad znajdziemy już na przykład w USJP (choć, co ciekawe, nie notuje go bazujący na korpusie polszczyzny z lat dziewięćdziesiątych, ISJP). Wyraz ten stał się też szerzej znany z tytułu głośnej książki Benjamina Barbera. W kręgach miłośników literatury SF znany jest też zapewne dżihad Butleriański, określenie wojny ludzi z maszynami pochodzące z „Diuny” Franka Herberta.

Dżihadysta reprezentuje bardzo produktywny typ słowotwórczy — wzorzec, według którego został zbudowany nie tylko jest reprezentowany przez wiele rzeczowników, ale też chętnie są według niego tworzone nowe. Do tematu, który jest brany z innego rzeczownika, dodawana jest cząstka (formant) -ysta/-ista, całość nabiera znaczenia, które ogólnie określa się jako nosiciela cechy. Mamy więc labourzystę, scjentystę, bonapartystę, baptystę, esperantystę, służbistę, himalaistę, minimalistę, deistę, antyglobalistę, omawiany już przez nas separatysta, i wiele innych. Wyrazy z tej serii służą za podstawę dla rzeczowników żeńskich, niekiedy zdarza się, że używane są
znacznie częściej te ostatnie, jak feministka czy fashionistka (faszionistka).

Utworzenie pochodnego rzeczownika jest jednym z dowodów zadomowienia wyrazu w polszczyźnie, innym — jego spolszczona pisownia. Warto wspomnieć, że gdyby wyraz ten był notowany w nieco dawniejszych słownikach, zapewne miałby (zalecaną wówczas) pisownię z dży (a więc dżyhad), tak jak znajdujący się w SJPDor dżyn ‘jałowcówka’ (gin), ‘duch ze staroarabskich wierzeń’ (dżinn). Znakiem czasów jest, że słowniki z ostatnich dwudziestu lat oddają już w pisowni wymowę zmiękczoną, z głoską [d͡ʒʲ].

print