Kategoria: słowa miesiąca

  • W. Wojtkiewicz, Podmuchy wiosny

    słowo lutego: WIATR

    Wśród słów o najwyższej kluczowości w lutym na pierwsze miejsce wysuwają się wyrazy związane z falą zachorowań spowodowanych przez wirusa SARS-CoV-2, a więc wirus (słowo sierpnia 2014), epidemia (słowo stycznia tego roku), koronawirus i zaraza. W czołówce znalazł się też rzeczownik wiatr — tegoroczna zima jest bowiem wyjątkowo wietrzna, a huraganowe wiatry wyrządziły w wielu krajach szkody. Komentarz w tym miesiący poświęcimy właśnie wiatrowi, a także huraganowi, orkanowi, wichurze i dwóm rodzajom wietrzenia.

  • słowo grudnia: NAGRODA

    W ciągu pierwszych 20 dni grudnia wśród słów częstszych niż w innych miesiącach jest oczywiście sporo tych związanych z Bożym Narodzeniem i mikołajkami: choinka, jarmark, mikołajki, iluminacja, prezent. Spośród pozostałych uwagę zwraca czasownik dyscyplinować i rzeczownik dyscyplinowanie  w kontekście projektu nowelizacji ustawy o ustroju sądów powszechnych ustawy, którą jedni nazywają ustawą dyscyplinującą, a inni represyjną lub kagańcową. FraFrekwencja rzeczownika sędzia w mediach jest wysoka już od trzech lat, ale w grudniu osiągnął on kolejne maksimum. Częste był w grudniu także rzeczowniki nagroda (Nobla) i noblistka. Komentarz poświęcimy nagrodzie.

  • słowo listopada: TYGRYS

    Wśród słów o najwyższej kluczowości w listopadzie były: cyklicznie pojawiające się w tym miesiącu niepodległość (słowo listopada 2015 r.), cmentarz i znicz; prawybory, tygrys, 30-krotność (pensji), friday (black), exposé, marszałek (senatu), trybunał (konstytucyjny), niezawisłość (sędziów; słowo czerwca 2019 r.). Wyrazem, który omówimy, jest tygrys.

  • słowo października: SENAT

    Wśród słów o najwyższej kluczowości w październiku znalazły się słowa związane z wyborami parlamentarnymi, które odbyły się w połowie miesiąca: parlamentarny (parlament omawialiśmy w październiku 2015 r.), wybory, okręg,  senat, sejm (który oamwialiśmy wraz z parlamentem w październiku 2015 r.), wynik, kandydat (słowo września 2019 r.),  senator,  obywatelski, mandat, głos, poseł, lewica (jedno ze słów sierpnia), koalicja. Słowem, które omówimy, jest senat.

  • J.-B. J. Wicar, Studium draperii, 1818, Metropolitan Museum of Art, domena publiczna, https://collectionapi.metmuseum.org/api/collection/v1/iiif/336066/757938/main-image

    słowo września: KANDYDAT

    Do słów o najwyższej kluczowości we wrześniu tego roku należały wyrazy związane ze zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi, takie jak kandydat(ka), lewica (wraz z prawicą słowo sierpnia), program, sejm, konwencja, płaca minimalna (a właściwie obietnica znacznego jej podniesienia). Parlament i sejm były słowami miesiąca prawie dokładnie cztery lata temu, w październiku 2015 r. Co ciekawe, choć ogólna i średnia liczba wystąpień rzeczownika kandydat była we wrześniu wyższa niż liczba wystąpień feminativum kandydatka, to ostatnie osiągnęło wyższe wyniki kluczowości — co jest znakiem tego, że w poprzednich latach o kandydujących kobietach nie mówiło się tak wyraźnie — mimo że, jak pamiętamy, i wówczas wśród ubiegających się o mandat poselski była kandydatka na premiera. Uwagę mediów skupiały także mistrzostwa siatkarskie i osiągnięty w nich przez polską drużynę półfinał (wyraz mistrz był słowem czerwca 2018 r.), huragan, który stał się pretekstem do odwołania wizyty, (szczyt) klimatyczny Narodów Zjednoczonych (klimat to słowo grudnia 2018 r.), a także wylewające się w Warszawie w wyniku awarii rurociągu ścieki, nie docierające do oczyszczalni. W statystykach odbiły się też coroczne wrześniowe wydarzenia takie jak początek rok szkolnego i gdyński festiwal filmowy.

  • słowo lipca: RÓWNOŚĆ

    Do słów o wyższej niż spodziewana częstości w lipcu należały: równość, rekrutacja (do szkół średnich), wakacje (jak co roku), LGBT, marsz (jedno ze słów maja 2016 r.), rocznik (podwójny), chłopiec (poszukiwany), plaża (wakacyjna), poszukiwanie (chłopca), przemoc, liceum (jako cel rekrutacji), ojciec (zaginionego chłopca), burza, grad, jedynka (wyborcza), naklejka. „Równość oznacza: 1) Równość wobec prawa, którego przepisy wszystkich jednako obowiązują. 2) Równość wobec wymiaru sprawiedliwości, czyli jednakie sądy i kary na przestępców, bez względu na ich położenie społeczne i majątkowe. 3) Równy dostęp do czynności i urzędów publicznych, w zależności jedynie od osobistych uzdolnień i fachowego przygotowania. 4) Równość ciężarów publicznych, t. j. powszechna służba wojskowa i powszechne opodatkowanie” — pisała w Elementarzu obywatelskim Helena Witkowska, działaczka społeczna i prekursorka wychowania obywatelskiego w Polsce.

  • Monteskiusz, O duchu praw, t. 1, Warszawa : F. Hoesick, 1927, tłum. T. Żeleński.

    Słowo czerwca: NIEZAWISŁOŚĆ

    Słowami o najwyższej kluczowości w czerwcu były następujące rzeczowniki pospolite: absolutorium, wotum, niezawisłość, ciepło (słowem sierpnia 2014 był upał; nie wiedzieliśmy jeszcze, że za niespełna pięć lat przeżyjemy najcieplejszy czerwiec w historii regularnych pomiarów temperatury), radny (o pokrewnej radzie pisaliśmy w marcu 2017 r.), wymóg, zamach (słowo czerwca 2015 r.), sądownictwo (o sądach pisaliśmy w lipcu 2017 r.) i rodzina. Wyrazem, który omówimy w tym miesiącu jest niezawisłość.

  • Słowo lutego: ALIMENTY

    Wśród słów najczęstszych w lutowej prasie codziennej oprócz licznych nazw własnych znalazły się rzeczowniki: luty, wiosna (z odniesieniem jednak nie do pory roku, lecz do nowej partii politycznej), walentynki, skok (skoki narciarskie) oraz alimenty. Jako przedmiot komentarza wybraliśmy właśnie ten ostatni wyraz. Pojawia się on w ostatnich dniach w kontekście sporu o alimenty zasądzone, ale nie płacone przez jednego z polityków, który z tego powodu miał nawet stracić szansę na miejsce na listach wyborczych.

  • folder uzdrowiska Otwock z lat 30., Polona Patrimonium

    Słowo grudnia: KLIMAT

    W grudniu 2018 częściej niż w poprzednich miesiącach pisano o klimacie, (żółtych) kamizelkach, bonifikacie na przekształcenie użytkowania wieczystego gruntów we własność; były też grudniowe oczywistości: Wigilia, Święta, choinka (opisana przez nas w grudniu 2014 r.), Boże Narodzenie i Sylwester (także sylwester). Do miesięcznego komentarza wybraliśmy słowa klimat i klimatyczny, w ostatnim miesiącu związane ze szczytem klimatycznym w Katowicach, ale istotne także w dłuższym okresie odniesienia. Znakiem czasu jest to, że kiedyś mówiło się, że trzeba (wyjechać gdzieś, by) zmienić klimat, a teraz to klimat się zmienia w następstwie niefrasobliwych działań człowieka.