Francuskie słowa roku 2018: KOBIETY (femmes), BITCOINY, MIESZANIE KULTUR (métissage)

Na dorocznym Festival du Mot kapituła jednogłośnie wybrała formę (fr. femmes) na . W komunikacie podkreślono, że chodzi o formę liczby mnogiej, o kobiety jako globalną zbiorowość, która doszła do głosu.  Punktem zwrotnym była bez wątpienia afera Weinsteina i ruch #metoo — co dostrzegły też inne plebiscyty (w Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, Szwecji, BelgiiNiemczech). Inne słowa rozważane przez kapitułę to colère (‘cholera, wściekłość’), harcèlement (‘molestowanie’; słowo roku w Szwajcarii, dostrzeżone też w Belgii), réchauffement (ocieplenie’), jupitérien (dosł. ‘jupiterowy’, przen. ‘autorytarny, despotyczny’, w określeniu  président jupitérien odnoszonym do sposobu sprawowania urzędu przez Emmanuela Macrona), (jedno ze słów 2017 w Rosji, dostrzeżone też w BelgiiStanach Zjednoczonych).
Internauci w głosowaniu, które miało bardzo zaskakujący przebieg, wybrali słowo métissage (dosł. ‘metysaż’). Jeszcze dzień przed zamknięciem plebiscytu prowadził wyraz vegan (‘weganin, wegański’) — w zanglicyzowanej pisowni. Ostatecznie jednak nie znalazł się on w trójce wyrazów o najwyższej liczbie głosów, zdystansowany przez słowo zwycięskie oraz wyrazy bitcoin kobiety (fr. femmes).

Métissage w pierwotnym znaczeniu to ‘mieszanie się ras (ludzi lub zwierząt) lub odmian roślin’.   W języku polskim został przyswojony wyraz Metys (SWil) odnoszący się do potomków Indian i białych przybyszów. SJPDor notuje jeszcze drugie znaczenie, przenośne, na utwory lub wytwory będące mieszaniną stylów i gatunków, wydaje się jednak ono izolowane, w odróżnieniu od metysów będących mieszanymi gatunkami bydła, które znamy choćby z prasy XIX w. Polską nazwą mieszania się ludzi o różnym pochodzeniu i mieszania różnych ras zwierząt  jest . Wyraz ten jest notowany przez USJP; pochodzi zapewne z francuskiego, w którym jest spuścizną łacińskiego mixtus (‘mieszany’), imiesłowu biernego od czasownika misceo (miscere, miscui, mixtum).  Metyzacja — w odniesieniu również do ludzi — znana jest polszczyźnie przynajmniej od XIX w. W „Kraju” z roku 1895 (7 marca)  czytamy o zaletach metyzacji ras zwierząt, ale w „Wiśle” z  roku 1902 (list./grudz. 1902, z. 6) wyraz ten użyty został w odniesieniu do ludów starożytnej Europy: „Podobna metyzacja na szerszą skalę, jaka w obecnym czasie odbywa się w innych częściach świata, musiała się odbywać niegdyś w rozmiarach niemniejszych pośród dzisiejszych ludów cywilizowanej Europy”.  Dwadzieścia lat później Ferdynand Antoni Ossendowski opisuje metyzację ludności Afryki („Wśród czarnych” i „Niewolnicy słońca”, 1927).

Współcześnie — a jak wskazują przykłady  nawet od lat sześćdziesiątych — métissage  to ‘mieszanie się kultur’. W tym znaczeniu obok przyswojonej już  metyzacjipojawia się w polskim dyskursie naukowym bezpośrednie zapożyczenie metysaż. Najwcześniejsze (dotąd) odnalezione poświadczenie Narodowego Fotokorpusu Języka Polskiego jest datowane na rok 1987  i opisuje mieszanie się kultur w społeczeństwach Ameryki Południowej.

Uzasadniając wybór, francuska młodzież zwraca uwagę, że metyzacja (lub metysaż) to mieszanie różnych rzeczy, osób i kultur, a jednocześnie ich połączenie, zjednoczenie, splecenie.  Młodzi internauci dostrzegają wartość i siłę społeczną w mieszaniu się kultur, grup etnicznych, a nawet narodowych — odwołują się bowiem do wspólnej reprezentacji obu Korei na Igrzyskach Olimpijskich. Wspólna — niezależna od pochodzenia — niezgoda na terroryzm pokazuje, jak kulturowa mieszanka przeciwstawia się nietolerancji. Metyzacja (metysaż) to też codzienne doświadczenia ucznia czy studenta w wielokulturowym środowisku — świadomość wielkiego podobieństwa mimo (czasem znacznych) różnic w pochodzeniu.  , metysaż, i mieszanie się kulturowe (metyzacja) są  bogactwem, którym może się cieszyć każdy z nas.

Magdalena Derwojedowa

print