Niderlandzkie słowa roku 2019 w Holandii i w Belgii: BOOMER ‘zgred’ i WINKELHIEREN ‘kupować na miejscu’

Podziel się

W plebiscycie organizowanym przez zasłużone wydawnictwo leksykograficzne Van Dale użytkownicy belgijskiej i holenderskiej odmiany języka niderlandzkiego wybierają słowa roku oddzielnie.

Holandia: boomer i sprawy klimatu

Holendrzy wybrali angielskie określenie boomer ‘zgred, skamielina’ (41,8% głosów). Gaszący wymianę poglądów komentarz „Ok boomer” zajął niedawno drugie miejsce w plebiscycie na słowo roku niemieckojęzycznych Szwajcarów; ta ironiczna nazwa osoby starszej, reprezentującej z grubsza pokolenie baby boom, może dotyczyć każdego z pokolenia rodziców bądź dziadków, których poglądy uważa się za niedzisiejsze. Boomera zgłaszano też na młodzieżowe słowo roku 2019 w Polsce.

Drugie miejsce zajął klimaatspijbelaar ‘wagarowicz dla klimatu’ (14,2%) — określenie uczniów i studentów, którzy zamiast chodzić do szkoły lub na wykłady wychodzą na ulice, by zwrócić uwagę polityków na konieczność poważnego zajęcia się kryzysem klimatycznym. Trzecie miejsce i 9,6% głosów zdobył rzeczownik klimaatdrammer ‘osoba, która naciska na podjęcie odpowiednich środków wobec katastrofy klimatycznej, przez otoczenie uważanych za drastyczne’. Oba te wybory oddają polaryzację opinii publicznej w kwestii tego, czy zasadne jest bicie na alarm i wzywanie rządu do podejmowania drakońskich środków, by zapobiec klęsce. Pokazują także wyjątkowe zjawisko, jakim są młodzieżowe strajki dla klimatu. One również znalazły odzwierciedlenie w tegorocznych słowach roku i słowach kandydujących do tego tytułu w Austrii, Niemczech (jako Klimajugend ‘młodzież dla klimatu’) i Szwajcarii, w wyborach Collins Dictionary (który wybrał climate strike ‘strajk klimatyczny’ na słowo roku) i Oxford Dictionaries.

Na liście kandydatów w holenderskim plebiscycie znalazł się ponadto dowcipny nulrentoceen ‘epoka zerowego oprocentowania’ — utworzone na wzór okresów geologicznych w dziejach Ziemi podsumowanie czasów, kiedy lokowanie oszczędności w bankach przestało się opłacać ciułaczom. Emocje społeczne odzwierciedla też foeigesprek ‘wroga mowa’ — określenie języka policyjnych przesłuchań. Diversiteitsverlof  ‘wolne przez wzgląd na różnorodność’ to z kolei urlop z okazji świąt religijnych, przyznawany pracownikom przez firmy praktykujące zasadę poszanowania różnorodności kulturowej.

Wiele słów z holenderskiej listy kandydatów dotyczy najróżniejszych przejawów troski o środowisko naturalne. Są na niej między innymi: ecopopulisme ‘ekopopulizm’, demagogiczne wykorzystywanie społecznych lęków, emocji i stereotypów w celu zwrócenia uwagi na kryzys klimatyczny, lucht­vluch­te­ling ‘uchodźca smogowy’ — o ludziach, którzy zmieniają miejsce zamieszkania, by móc oddychać czystym powietrzem, stekkersubsidie ‘dotacja na wtyczkę’ — dotowanie samochodów elektrycznych w formie ulg podatkowych dla właścicieli i użytkowników. Miejsce obecnego wśród słów roku w innych krajach wstydu z powodu podróżowania samolotem na liście holenderskiej zajęły vleeswroeging ‘wyrzuty sumienia z powodu jedzenia mięsa’ i bezorgschammte ‘wstyd z powodu dostawy’, a ściślej konieczności użycia nieekologicznych środków transportu w celu dostarczenia zamówionych towarów. Na listę kandydatów trafiły także określenia postaw skrajnych: windterreur ‘terror wiatrowy’ — ostre formy sprzeciwu wobec budowy turbin wiatrowych — i stalgoerilla (stal ‘obora’ + goerilla ‘partyzantka’) — okupacja pomieszczeń hodowlanych na farmach, by storpedować hodowlę zwierząt na mięso, kosztowną dla środowiska ze względu na efekt cieplarniany.

W 2018 r. Holendrzy wybrali na słowo roku blokeerfries (55,4%) — określenie to dotyczyło uczestników blokady autostrady we Flandrii zorganizowanej w obronie tradycyjnej parady bożonarodzeniowej. Świętemu Mikołajowi towarzyszy w niej pomocnik zwany Zwarte Piet (Czarny Piotruś), ucharakteryzowany na czarnoskórego Afrykańczyka; przeciwnicy tej tradycji oskarżają jej zaprzysięgłych zwolenników o rasistowskie uprzedzenia. (W tle, dodajmy, toczy się ostry polityczny spór między liberałami a prawicą). W 2017 r. słowem roku był appongeluk — wypadek samochodowy spowodowany wpatrywaniem się w aplikację w smartfonie zamiast baczenia na drogę.

Belgia: tradycyjnie sądziedztwo

We flamandzkojęzycznej Belgii na niderlandzkie słowo 2019 roku wybrano czasownik winkelhieren ‘kupować na miejscu’ — neologizm wypromowany latem przez porozumienie niezależnych przedsiębiorców Unizo w ramach kampanii na rzecz zmiany zwyczajów konsumenckich. Słowo to zdobyło jedną trzecią wszystkich głosów. Drugie miejsce tak samo jak w Holandii przypadło rzeczownikowi klimaatspijbelaar ‘wagarowicz dla klimatu’ (17% głosów). Na trzecim miejscu uplasowało się dźwięczne i wdzięczne określenie egelwegel ‘dróżka dla jeży’ (9%), czyli łącznik między ogródkami utworzony z myślą o tych małych, pożytecznych ssakach.

Na flamandzką listę kandydatów oprócz boomera i kilku innych wyrazów tożsamych z sąsiednią listą holenderską trafiły także takie słowa jak jagger (‘młody, rzutki emeryt’), splinterkind ‘dziecko po rozwodzie’ czy babytheek ‘dziecioteka’, czyli wypożyczalnia sprzętu dla dzieci. Przedostatnie miejsce przypadło sorrymuseum ‘muzeum żalu’ — ekspozycji etnograficznej, pomyślanej jako rozliczenie byłej potęgi kolonialnej z jej ponurą przeszłością; w przypadku Belgii była to ludobójcza eksploatacja Konga.

Rok wcześniej Flamandowie na słowo roku wybrali moordstrookje ‘ścieżka śmierci’, jak ochrzczono pasy dla rowerzystów wzdłuż ruchliwych dróg. W 2017 r. słowem roku był koesterkoffer, pożegnalna wyprawka dla dziecka zmarłego w niemowlęctwie. Sąsiedzko-rodzinny charakter słów roku flamandzkojęzycznej Belgii odzwierciedlają również werdykty plebiscytów z lat poprzednich: Samsonseks (chwila swobody dla rodziców w czasie ulubionego dziecięcego programu telewizyjnego z psem Samsonem w roli głównej; 2016) i kraamkost (gotowe posiłki przynoszone matce w połogu przez przyjaciół i sąsiadów; 2015).

 

Serdeczne podziękowania za cenne uwagi dla Autorki bloga Allochtonka (FB).

 

Wyniki plebiscytu na niderlandzkie słowo roku 2019 w Holandii (tu) i Belgii (tutaj). Informacje w mediach anglojęzycznych: https://nltimes.nl/2019/12/17/boomer-voted-new-dutch-word-yearhttps://www.iamexpat.nl/lifestyle/lifestyle-news/results-are-netherlands-word-year-2019.