nowe szwedzkie słowa w 2019

Podziel się

Na Szwecjoblogu Natalia Kołaczek opublikowała wybór najciekawszych nowych słów roku 2019 w Szwecji. Jak w innych krajach znalazły się wśród nich wyrażenia związane z klimatem: klimastrek ‘strajk klimatyczny’ (Słowo roku 2019 Collins Dictionary), klimatnödläge ‘klimatyczny stan wyjątkowy’ (na słowo tego roku zostało wybrane także katalońskie wyrażenie emergència climàtica i angielskie climat emergency w werdykcie Oxford Dictionaries, również na liście Australian National Dictionary Centre), a także klimatdiktatur (postulowana jako konieczna, by uzdrowić sytuację) ‘dyktatura klimatyczna’. Od imienia najsławniejszej nastolatki strajkującej, by zwrócić uwagę na klimat, urobione zostało słowo Gretaeffekten ‘efekt Grety’ (w NIemczech na 3. miejscu znalazło się blisko powiązane angielskie wyrażenie Fridays for Future ‘piątki dla klimatu’).
Kiedy reszta świata dopiero zaczęła używać szwedzkiego flygskam ‘wstyd z powodu latania’ (3. miejsce w Szwajcarii romańskiej w tym roku) lub skalkowała je jako flight shame (krótka lista Oxford DictionariesMacquarie Dictionary) i Flugscham (3. miejsce w Niemczech, krótka lista w Austrii w 2019 r.), czujni Szwedzi dostrzegli już smygflyga ‘latanie po kryjomu’ i tågskryta ‘chwalenie się jazdą pociągiem’. Podobnie jak brytyjscy słownikarze z Oksfordu, którzy na swojej liście umieścili ecocide ‘przyrodobójstwo’ i extiction ‘wymieranie’, Rada Języka Szwedzkiego wśród nowych słów dostrzegła artdöden ‘wymieranie gatunków’.  Dużo bardziej optymistyczny jest grönt körfält ‘zielony pas ruchu’, czyli pas przeznaczony dla pojazdów nie spalających paliw kopalnych.
Z niebezpiecznym zjawiskiem społecznym wiąże się nowe w szwedzkim określenie ludzi negujących potrzebę szczepień ochronnych, czyli antivaxxare ‘antyszczepionkowcy’ (w Polsce coraz częściej proponuje się, by nazywać tę grupę słowem „proepidemicy”, które za pomocą przyrostka pro- wskazuje, że działania te przyczyniają się do powrotu groźnych epidemii, a jednocześnie nie łączy przyrostka anty- z wyrazem, którego podstawa jest i powinna być wartościowana dodatnio).
Internet i związane z nim zagrożenia i korzyści odzwierciedlił się w zapożyczeniach — animoji (animowane emoji, czyli emotikony) i sharenting, czyli określenia na rodziców bez opamiętania umieszczających w mediach społecznościowych zdjęcia swoich pociech. Zapożyczeniami są też deepfake (wyraz odnotowany na liście Collins Dictionaries), czyli technika manipulacji zdjęciami, tak że nie można ich odróżnić od oryginału, i ASMR (Autonomous Sensory Meridian Response), czyli przyjemne odczucie mrowienia związane z niektórymi dźwiękami. Szwedzkim określeniem kogoś, kto zajmuje się zwalczaniem zagrożeń cyfrowych i terroryzmu cyfrowego, jest cybersoldat, a ważnym pojęciem wobec coraz powszechniejszych fałszywych wiadomości (wyrażenie fejkade nyheter ‘fake news’ znalazło się na liście dwa lata temu nie tylko w Szwecji, ale też jako słowo roku American Dialect SocietyCollins Dictionary, na 2. miejscu w Austrii) källtillit oznaczające nie tylko zaufanie do źródeł informacji, ale też do ich bezstronności.

Pełny wybór najciekawszych szwedzkich neologizmów zdaniem Natalii Kołaczek. Pełna lista (po szwedzku).