Rosyjskie słowo roku 2018: NOWICZOK

Kapituła rosyjskiego plebiscytu na słowo roku (ros. Слово года, [Słowo goda]) ogłosiła tegoroczny werdykt.

Słowo roku wybiera kapituła pod przewodnictwem kulturologa Michaiła Epsztajna z udziałem pisarzy (m.in. Ludmiły Ulickiej), językoznawców, dziennikarzy.

Za najważniejsze słowo roku uznano nowiczok (ros. новичок) — złowrogą nazwę bojowej substancji toksycznej, którą w tym roku próbowano otruć Siergieja Skripala. Drugie miejsce przyznano przymiotnikowi токсичхный ([toksicznyj]1) ‘toksyczny’, w ślad za listopadowym werdyktem słowników oksfordzkich (toxic). Toksyczny ma w języku rosyjskim podobnie różnorodne odniesienia jak w polskim i angielskim (toksyczne związki), ale w roku 2018 kojarzy się ze sprawą, która ogniskowała uwagę polityki i mediów w Rosji i w Wielkiej Brytanii.

Choć triumf nowiczoka w tym roku, tak jak triumf hasła Krymnasz (Крымнаш) w roku 2014, może wydawać się podejrzany, szczególnie polskim odbiorcom warto wyjaśnić, że wybór słowa roku nie jest wartościowaniem pozytywnym. Akurat członków kapituły Słowa goda nie należy o takie intencje podejrzewać. Wybierają oni słowa najważniejsze, ogniskujące uwagę mediów i zapadające w pamięć, a nie wartościujące rzeczywistość.

Trzecie miejsce zajmują emeryturaemeryt – słowa  пенсия ([pensija]) i  пенсионер ([pensjoner]).

Na kolejnych miejscach listy słowa, które wymagają wyjaśnienia: Prywatna Kompania Wojskowa Wagner (Частная военна компания Вагнер, [ČVK Vagner]), харассмент ([xarassment]), autokefalia (абтокефалиа [avtokefalija]) Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej i ichtamniety (ихтамнеты [ixtamniety]). Genialny w swej prostocie zrost składniowy ichtamniet ‘ich tam nie ma’ określa oficjalne stanowisko rosyjskich władz w stosunku do rosyjskich żołnierzy walczących na wschodzie Ukrainy oraz w Syrii. Grupa Wagnera, znany oddział ichtamnietów walczył na Ukrainie, teraz walczy w Syrii. Rzeczownik ichtamniet normalnie się odmienia, istnieje też forma żeńska ichtamnietka. Podobnym skrótem składniowym był w roku 2014 „Krymnasz”, słowa krymnaszyzm, krymnaszyzmkrymnaszystka są używane w rosyjskim dyskursie jako określenia zespołu skrajnie „propaństwowych” poglądów.

Charassment (харассмент) to oczywiście molestowanie seksualne, temat ważny i w Rosji. Ciekawe, że język rosyjski posługuje się tu zapożyczeniem angielskim (harassment).

Słowo goda wybiera się w różnych kategoriach. W kategorii „Antyjęzyk” zwyciężyła obietnica Władimira Putina złożona Rosjanom na wypadek wojny jądrowej „My pójdziemy do raju, a oni [agresorzy] po postu zdechną” (My popadem v raj, a oni prosto sdoxnut мы попадаем в рай, а они просто сдохнут).

Neologizm (w oryginale protologizm2.) roku to wochrokracja (вохократия [voxrokratija]) — władza służb specjalnych i oligarchów jako ich mocodawców. Rosyjski skrót WOChR (ВОХР) to военизированная охрана ([wojenizirovannaja ochrana]) — jest to ogólna nazwa służb CzeKa czy NKWD.
Wśród rosyjskich nowych słów o znaczeniu pejoratywnym znajdziemy телененавидение ([telenienawidienije]) ‘telenienawiść’  na określenie telewizji. To zgrabna kontaminacja  z ros. телевидение ([telewidjenie]) ‘telewizja’ ненависть ([nienawist’]) ‘nienawiść’.

Więcej o rosyjskich słowach roku 2018 na stronie: https://www.novayagazeta.ru/articles/2018/12/10/78891-novichok-solberetskiy-sobor-pensionnaya-reforma.

print

Footnotes

  1. W oryginalnych słowach rosyjskich stosujemy filologiczną transliterację, nie transkrypcję.
  2. Protologizm to nowy wyraz (neologizm) w stadium, gdy  ma ono ograniczony zasięg społeczny. Autorem tego terminu jest M. Epsztajn, słowo zostało zbudowane z greckich członów πρῶτος (prôtos) i λόγος (lógos).