Słowa roku w Australii: KAREN i DOOMSCROLLING (niecovidowe), COVIDIOT i RONA (covidowe), ISO (ANDC)

Podziel się

W Australii słowo roku wybierane jest w plebiscycie organizowanym przez wydawnictwo Macquarie, przez komitet ekspertów wydawnictwa i przez Australijskie Narodowe Centrum Leksykograficzne (Australian National Dictionary Centre, ANDC) działające na Australian National University w Canberze.

Uczestnicy australijskiego plebiscytu mogli wybierać z 75 słów, które znalazły się w comiesięcznej rubryce Słów wartych uwagi (ang. words to watch). Swoje słowo wybiera też komitet leksykografów. Ze względu na to, że pandemia całkowicie zdominowała życie we wszystkich zakątkach globu, australijscy słownikarze postanowili wybrać słowa pandemiczneniepandemiczne mijającego roku.
Akademicy z Canberry wybierali spośród zaledwie pięciu wyrazów, które znalazły się na krótkiej liście.

Niepandemicznym słowem roku 2020 w plebiscycie zostało imię Karen. Zostało ono również wyróżnione przez leksykografów, ajuż  w zeszłym roku zostało dostrzeżone  przez American Dialect Society w wyrażeniu Karen generation. Karen to pejoratywne określenie białej kobiety z klasy średniej, mniej więcej 35-50-letniej, zarozumiałej, uprzedzonej do ludzi o innym kolorze skóry, poglądach i pochodzeniu społecznym.

W tej kategorii komitet wybrał wyraz doomscrolling ‘przewijanie ekranu w poszukiwaniu złych wiadomości’, uzasadniając ten wybór tym, że wyraz ten łączy nasze przywiązanie do urządzeń elektronicznych z zalewem złych wiadomości, jakie przynosiły kolejne miesiące mijającego roku — od pożarów w styczniu poczynając.

Pandemicznym słowem roku 2020 został w plebiscycie wybrany rzeczownik covidiota, wyróżniony również przez komitet leksykografów. Grono słownikarzy wybrało jednak na słowo pandemiczne ucięcie rona (od ang. co|rona|virus) — zarazem „typowo australijską formację”, jak i „będący kwintesencją roku 2020”.

Również wybrane w listopadzie przez ANDC słowo roku ma związek z pandemią — zostało nim ucięcie iso (iso|lation), typowe dla „australijskiego upodobania do skracania słów”. Leksykografowie z Canberry trafnie zauważają też, że w ten sposób nieznane i przerażające zostaje oswojone. Iso, które pojawiło się już w marcu, zwróciło uwagę też swoją produktywnością: iso baking (‘izopieczenie’), iso cut ‘izofryzura’, iso bar ‘izobar’, iso fashion ‘izomoda’, a nawet iso kilos ‘isokilogramy’.

W kategorii niecovidowej słownikarze Macquarie wyróżnili jeszcze długi i skomplikowany rzeczownik pyrocumulonimbus  oznaczający chmurę formującą się nad obszarem wielkiego gorąca, np. nad rozległym pożarem lub wulkanem w czasie erupcji. Wśród słów niecovidowych wyróżniono natomiast wyrażenie COVID normal  (‘pandemiczna normalność’). Wyrażenie to nawiązuje do nowej normalności (ang. the new normal), czyli zapowiadanego jeszcze wiosną życia po pandemii, które na skutek wstrząsu społecznego i gospodarczego nie będzie już takie samo, jak wcześniej. Pandemiczna normalność to z jednej strony pogodzenie się z tym, że hurraoptymistyczne przewidywania z wiosny nie miały podstaw, a z drugiej — jest wyrazem akceptacji dla codziennych uciążliwości w czasie, kiedy udało się ograniczyć transmisję choroby, ale szczepienia jeszcze nie są dostępne dla wszystkich. Wyraz ten został też umieszczony na krótkiej liście ANDC.

Na krótkiej liście plebiscytu i wyboru komitetu leksykografów znalazły się jeszcze: adaptative clothing ‘ubrania dostosowane’ do potrzeb osób z ograniczeniami fizycznymi lub intelektualnymi, dzięki czemu mogą one być bardziej samodzielne (w ubraniach takich stosuje się np. rzepy zamiast guzików, a zapięcia umieszcza w miejscach, do których noszący ubranie może łatwo sięgnąć);
bee vectoring — roznoszenie środków ochrony roślin za pomocą pszczół;
cottagecore ‘twardowiejski’ — przymiotnik określający skrajnie staromodny lub wiejski sposób życia z dużym nakładem własnej pracy, uprawianiem rękodzieła, samodzielnym pieczeniem chleba, uprawą warzywnika itd.;
HIA, skrót od ang. head injury assessment ‘ocena uszkodzenia głowy’ — postępowanie, w którym ocenia się, czy zawodnik, którego coś lub ktoś uderzyło w głowę, jest zdolny do dalszej gry;
inclusion rider  — klauzula w kontrakcie aktorskim określająca, jaka w danej produkcji jest przewidziana różnorodność zatrudnianych pod względem m.in. rasy, płci, orientacji seksualnej i niepełnosprawności;
lo-fi jako określenie win produkowanych naturalnie, tzn. ze zbieranych ręcznie winogron, bez dodatków (np. dodatkowych tanin), z minimalnym dodatkiem dwutlenku siarki itd.;
panda bashing ‘bicie pandy’ pejoratywne określenie krytyki władz Chińskich przez inne (zwykle zachodnie) rządy;
profit-for-purpose, czyli kierowanie się zasadą, że pewna część zysku przedsiębiorstwa jest przekazywana na cel ważny społecznie lub istotny dla środowiska naturalnego;
seened, czyli wiadomość, która została oznaczona jako przeczytana (seen), ale nadawca nie otrzymał na nią odpowiedzi;
sky puppy ’nietoperz’, szczególnie rudawka (Pteropus), częsta w Australii;
stalkerware — oprogramowanie (nielegalne) wykorzystywane przez stalkerów, którzy instalują je na urządzeniu ofiary;
suicide first aid, ‘pierwsza pomoc w wypadku zagrożenia samobójstwem’, czyli doraźna pomoc psychologiczna w sytuacji, gdy istnieje ryzyko, że ktoś targnie się na swoje życia, udzielana zanim osoba zagrożona samobójstwem otrzyma pomoc fachową.

Krótka lista ANDC zawiera oprócz wspomnianego już COVID normal ‘normalności covidowej’, wyrazy bubble ‘bańka’ opisujący grupę ludzi, którą uważa się za całość odizolowaną od innych ze względu na możliwość transmisji wirusa, driveway ‘podjazd’ i Black Summer ‘czarne lato’. Driveway znalazło się w tegorocznym zestawieniu ze względu na sposób, w jaki w tym roku obchodzono ANZAC Day — upamiętnienie poległych w wojnach Australijczyków i Nowozelandczyków (Australian and New Zealand Army Corps, ANZAC) w rocznicę rozpoczęcia bitwy pod Gallipoli (25 kwietnia 1915 r.); ludzie stojący na podjazdach z zapalonymi świecami uczestniczyli w upamiętniającym czuwaniu.  Czarne lato to rzecz jasna początek tego roku, gdy na południowej półkuli trwa lato, w tym roku naznaczone w Australii olbrzymimi pożarami buszu.

Komunikat Macquarie Dictionaries

Komunikat Australian National Dictionary Centre

 

 

Previous Article
Next Article