słowo lutego: górnik, separatysta

Podziel się

Najczęstszym słowem lutego był wyraz separatysta, omawiany już przez nas jako słowo roku internautów  i jako słowo kwietnia 2014 roku.

Wśród innych słów najczęstszych w prasie w lutym poczesne miejsce zajmuje górnik. To słowo jest ważne nie tylko ze względu na aktualne protesty społeczne, lecz także na etymologię. Właściwie górnik do słowo paradoks, bo przecież ludzie nim określani pracują na dole. Paradoks ten wspólny jest polszczyźnie i językowi czeskiemu: horník, a źródłosłów wziął prawdopodobnie z niemeickiego Bergbauer. Sprawa stanie się jasna, jeśli uświadomimy sobie, że aż do XVIII nie wydobywano w Polsce węgla, a do wydobywania rud i kruszów wykorzystywano teren pagórkowaty (głębinowe kopalnie soli zwano żupami, a górników tam pracujących żupnikami). Słowo górnik do XVI oznaczało mieszkańca gór, a dopiero potem pracownika kopalni czy szerzej podziemnego. (Z „Trylogii” pamiętamy na przykład, że górnicy wojsk sułtańskich kuli pod murami Kamieńca). Na domiar złego i słowo góra nie jest jednoznaczne. Indoeuropejski rdzeń *guer- w różnych językach oznaczać może i ‘górę’ i ‘las’, drugie znaczenie żywe jest do dziś w językach południowosłowiańskich.

Całe zamieszanie etymologiczne nie wpływa na dzisiejsze znaczenie słowa górnik. Najbardziej kluczowe połączenia (kolokacje) tego słowa w Narodowym Korpusie Języka Polskiego (http://nkjp.pl) to nazwy miejscowe oraz fachowe nazw stanowisk: górnik dołowyprzodowy. Najczęstsze wyrazy z języka ogólnego: strajkowaćemerytowany dobrze chyba odzwierciedlają konteksty, w jakich o górnikach najczęściej mówimy.

print