słowa 2019 i 2018 ADS

Słowo roku American Dialect Society 2019: (MY) PRONOUNS ‘(moje) zaimki’ (z wynikami z roku 2018)

Podziel się

American Dialect Society wybiera słowa w wielu kategoriach, które uległy ostatnio niewielkim zmianom (zniknęła na przykład notująca słowa dziwaczne kategoria WTF Word of the Year, ale także Most Outrageous, najohydniejsze słowo roku albo antysłowo). Tegoroczne omówienie uzupełniamy o wynik z 2018 r., który nie zagościł na naszej stronie (częściowo został omówiony w dostępnej już książce o słowach roku pod redakcją Marka Łazińskiego i Moniki Kwiecień).

Słowem roku 2019 zostało wyrażenie (my) pronouns ‘(moje) zaimki’; jest to informacja (np. w postaci przypinek), jakich zaimków życzy sobie człowiek w odniesieniu do siebie: she/her/herself ‘ona, jej, zwrotna forma żeńska’, he/his/himself ‘on, jego, zwrotna forma męskoosobowa’, they/them/themself ‘one/ich/zwrotna forma liczby pojedynczej od they’.

Na II miejscu znalazło się wyrażenie ok, boomer, riposta do kogoś starszego, kto się wywyższa lub ma przestarzałe poglądy (wyrażenie to zostało słowem roku w Holandii, znalazło się na krótkiej liście w Szwajcarii i wśród zgłoszeń na młodzieżowe słowo roku w Polsce). W tej kategorii pojawiły się też wyrazy cancel ‘dosł. odwołać; wycofać poparcie dla kogoś uważanego za nieakceptowalnego lub problematycznego’ (calcel culture zostało słowem roku kapituły plebiscytu Macquarie Dictionary w Australii) i Karen (a także pokolenie Karen) w odniesieniu do narzekających zadufanych białych kobiet, zwykle z tzw. pokolenia X.

W 2018 r. słowem roku zostało eufemistyczne wyrażenie tender-age shelter/camp/facility ‘schronienie/ośrodek/obóz dla osób w młodym wieku’, za którym kryją się areszty deportacyjne dla dzieci osób ubiegających się o azyl, w których przebywają nawet małe dzieci oddzielone od rodziców, w złych warunkach. W tej kategorii znalazły się też między innymi yeet oznaczające zaskoczenie lub podekscytowanie, (the) wall ‘mur’, czyli przegroda uniemożliwiająca przejście na granicy Stanów Zjednoczonych i Meksyku, X strong, oznaka solidarności po tragedii w jakimś miejscu, np. Pittsburgh Strong odnoszące się do strzelaniny w synagodze w tym mieście w październiku 2018, Individual 1 — pseudonim Donalda Trumpa w dokumentach prokuratora Roberta Muellera (badającego machinacje wyborcze) oraz  white-caller crime ‘dosł. przestępstwo białego dzwoniącego (na numer alarmowy)’ — zjawisko polegające na niepotrzebnym wzywaniu policji przez białych mieszkańców Ameryki, gdy ktoś czarny zajmuje się w pobliżu czymś przyziemnym (i niegroźnym).

W 2019 ADS wybrało też słowo dekady. Został nim neutralny rodzajowo (w szczególności niebinarny) zaimek liczby pojedynczej they (tegoroczne słowo roku słownika Merriam-Webster). W tej kategorii znalazły się też hashtag #BlackLivesMatter skierowany przeciw brutalności policji wobec Afroamerykanów oraz climateklimat’ (słowo roku kapituły w Polsce, II miejsce w plebiscycie internautów, słowo roku kapituły w Czechach), obecny właściwie na wszystkich listach w tym roku w rozmaitych wyrażeniach, w szczególności climate crisis, climate emergency (słowo roku Oxford Dictionaries i w plebiscycie katalońskim) i climate strike (słowo roku słowników Collinsa), a ponadto emoji ‘emotka’, meme ‘mem’, hashtag #MeToo (obecny na wielu listach w 2017 i 2018 r.), opioid crisis ‘kryzys opioidowy’ w związku z falą przedawkowań leków opartych na opioidach w Stanach Zjednoczonych w ostatnim roku, selfie, woke ‘świadomy społecznie, szczególnie w kwestiach sprawiedliwości rasowej i społecznej; oświecony’ (wyraz ten używany jest też prześmiewczo).

Politycznym słowem roku 2019 zostało łacińskie wyrażenie quid pro quo ‘coś za coś’ z rozmowy prezydentów Trumpa i Zełeńskiego (znalazło się ono również na liście Merriam-Webster w tym roku). W tej kategorii odnotowano też hashtag #IMPOTUS: obraźliwe odniesienie do Donalda Trumpa rozwijane jako IMPeached President Of The United States ‘postawiony w stan oskarżenia (IMpeached) prezydent Stanów Zjednoczonych’, squad ‘oddział, drużyna’, czyli określenie czterech demokratycznych parlamentarzystek (Alexandria Ocasio-Cortez, Ilhan Omar, Ayanna Pressley, Rashida Tlaib), oraz hybrydowe złożenie Trumpschmerz (Trump + nm. Schmerz ‘ból’) opisujące dolegliwość, jaką są kolejne nowe informacje o rządzie Donalda Trumpa.

W tej samej kategorii w roku 2018 wyróżniono (the) wall ‘mur’, nationalist ‘nacjonalista’, blue wave ‘błękitna fala’ (oznaczająca sukces wyborczy Partii Demokratycznej), caravan ‘karawana’ pochód imigrantów z Ameryki Centralnej do granicy amerykańsko-meksykańskiej; lodestar ‘gwiazda przewodnia’ (jako zasada działania).

W kategorii Najprzydatniejsze lub mające największą szansę na sukces wygrało powiedzenie ok, boomer.  Oprócz niego amerykańscy językoznawcy uwzględnili wyrazy plant-based ‘oparty na roślinach (głównie o diecie); jarski’ (obecne również na liście Oxford Dictionaries), stan ‘być czemuś oddanym lub entuzjastycznie nastawionym do czegoś’, zoomer ‘osoba z tzw. pokolenia Z, czyli urodzona po 2000 r.’.

W roku 2018 kategorię Najprzydatniejszych oddzielono od Mających największą szansę na sukces. W pierwszej grupie znalazły się: zwycięskie Voldemorting ‘unikanie wypowiadania imienia niemiłej komuś osoby lub rzeczy przez zastąpienie ich innym wyrazem’, himpathy ‘przypływ współczucia u kobiet będących ofiarami dla męskich sprawców krzywdy’, orbiting ‘orbitowanie, pozostawanie w czyjejś orbicie w mediach społecznościowych, ale bez bezpośredniej komunikacji’ (odnotowane w tym samym roku przez Oxford Dictionaries), preferred pronoun, czyli tegoroczny zwycięzca, preferowany zaimek, situationship  ‘nieokreślony albo nieoznaczony (w mediach społecznościowych) związek z inną osobą; związkowanie’ i self-care ‘dbanie o samego siebie’.

W 2018 r. za mające największą szansę na sukces uznano wyraz single-use ‘jednorazowy’, bardzo zgrabnie opisany przez amerykańskich językoznawców jako made to be used only once and destroyed (‘zrobiony tylko po to, by go użyć raz i zniszczyć’). Słowo to w roku 2018 zostało wybrane na Słowo roku słownika Collinsa.
Inne wyrazy w tej kategorii to: climate grief  ‘negatywne odczucia związane ze zjawiskami pogodowymi spowodowanymi przez zmiany klimatyczne’, cli-fi ‘science fiction na kanwie zmian klimatycznych’, hothouse Earth ‘szklarniowa Ziemia’ (jako metafora globalnego ocieplenia).

W kategorii Słowo slangowe lub nieformalne w 2019 r. wygrało dźwiękonaśladowcze and I oop-  wyrażające zaskoczenie, zdziwienie, niespodziankę lub zakłopotanie. Wyrażenie, którego jako pierwsza użyła  drag queen Jasmine Masters, zostało podchwycone na zwykle pejoratywne określenie VSCO-girls, czyli nastolatek podążających za modą i publikujących zdjęcia w modnych ubraniach obrobione za pomocą mobilnej aplikacji VSCO. Oprócz niego w tej kategorii znalało się powiedzenie hot girl summer oznaczające, że trzeba żyć najlepiej, jak można, i zaddy — neutralne rodzajowo określenie atrakcyjnego, zamożnego starszego mężczyzny.

W 2018 r. w tej kategorii znalazły się też: na miejscu pierwszym yeet, a na kolejnych m.in. big dick energy (BDE) ‘spokojna pewność siebie’ (wyraz odnotowany również na liście 2018 r. przez Oxford Dictionaries), canceled ‘zdecydowanie odrzucony lub odprawiony’.

Za najbardziej kreatywne słowo roku 2019 uznany został zaimek nobody, który służy jako ośrodek wypowiedzi mających na celu wyśmianie kogoś, kto wygłasza nieproszone opinie, (X)-curious:  ‘zainteresowany X-em (jakąś rzeczą)’, gerrymeandering — zmienianie granic okręgów wyborczych dla politycznego zysku, sksksk: wykrzyknik wyrażający okrzyk, radość, niezręczną sytuację lub zdumienie.

Eufemizmem roku 2019 zostało wyrażenie ludzie posiadający środki ‘bogaci’ użyte przez Howarda Schulza, jednego z dyrektorów sieci Starbucks. W tej kategorii znalazła się też wypowiedź Emmy Watson, która określiła siebie jako będącą w samopartnerstwie (self-partnered), czyli (dotychczasową) singielkę.

Za omowne wyrażenie roku 2018 zostało uznane wyrażenie racially charged ‘nabrzmiały rasowo’, czyli zwykły rasista. Na kolejnych miejscach znalazły się executive time, czyli okresy, kiedy prezydent nie pracuje, określenie Individual 1 i wybrane na słowo roku wyrażenie tender-age shelter/camp/facility.

Za najbardziej kreatywne wyrażenie roku 2018 uznano white-caller crime. Pozostałe słowa w tej grupie to girther ‘dosł. [mierzący] obwód w pasie; osoba, która nie dowierza we wzrost i wagę prezydenta Stanów Zjednoczonych’, pseudoprzyrostek procrasti- ‘prokrasty-’ związany z prokrastynacją, today years old ‘ledwie co urodzony, świeży jak niemowlę, świeżak’ o osobach, które niedawno się czegoś nauczyły, i pejoratywne określenie osoby, która zdradziła ideały treasonweasel.

Cyfrowym słowem roku 2019 została ikona brzoskwini 🍑, która jest symbolem impeachmentu. Uwzględniono też jako słowo cyfrowe VSCO girl.

Wśród emoji 2018 r. zwyciężył emotikon zamyślonej twarzy 🤔, w tej kategorii znalazł się też homar 🦞, symbol osób trans.

W 2018 r. takim słowem został rzeczownik  techlash ‘sprzeciw wobec firm technologicznych’ (obecny też na liście Oxford Dictionaries w tym samym roku). Inne słowa to demonetize ‘demonetyzować’, czyli usunąć reklamy z kanału na YouTube’ie, żeby pozbawić twórcę zysków, blackfishing ‘udawanie czarnego w mediach społecznościowych przy użyciu kosmetyków koloryzujących’, deepfake ‘cyfrowo zmienione filmy lub zdjęcia, mające na celu kompromitację pokazanej osoby’ (w roku 2019 odnotowane przez redakcję Collins Dictionary i wśród nowych szwedzkich słów roku) oraz finsta — fałszywe konto na Instagramie.

W pominiętych w 2019 r. kategoriach WTF i Hashtag roku rok wcześniej wybrano między innymi: deleted family unit ‘dosł. usunięta jednostka rodzinna’ — biurokratyczne określenie rodzin rozdzielonych w ośrodkach dla uchodźców, emotional support peacock  ‘dosł. paw wsparcia emocjonalnego’ na określenie zwierząt, które jako „wsparcie emocjonalne” próbowali wnieść pasażerowie na pokłady samolotów, incel ‘w niedobrowolnym celibacie’ (wyraz ten zwrócił też w zeszłym roku uwagę słownikarzy z Oksfordu), soy boy ‘sojowy chłopiec’ o mężczyźnie, który nie odpowiada stereotypowej męskości, #nottheonion (zwycięzca drugiej kategorii) oznaczające coś, co jest prawdziwe, mimo że wygląda jak satyra z magazynu „The Onion”, #neveragain — wezwanie do zmian w prawie dostępu do broni po strzelaninie w Parkland i #timesup, czyli ruch przeciwdziałania napaściom seksualnym.