Szwajcarskie słowa roku 2019: KLIMAJUGEND ‘młodzież dla klimatu’, VAGUE VERTE i ONDA VERDE ‘zielona fala’, LUF ‘wilk’

Podziel się

Wybory słów roku w Szwajcarii organizowane są przez Zuryską Wyższą Szkołę Nauk Stosowanych (Zürcher Hochschule für Angewandte Wissenschaften) niezależne dla każdej wspólnoty językowej: niemieckiej, francuskiej, włoskiejretoromańskiej.

Niemieckojęzyczne słowo roku — Klimajugend

Szwajcaria niemieckojęzyczna w roku 2019 wybrała złożenie Klimajugend — ‘młodzież dla klimatu’. Słowo odzwierciedla udział młodego pokolenia w walce o powstrzymanie zmian klimatycznych. To młodzież organizowała strajki klimatyczne w Szwajcarii i w całej Europie w reakcji na pierwszą akcję szwedzkiej nastolatki Grety Thunberg.

Na drugim miejscu jest OK boomer, wyrażenie zgłoszone w Polsce w plebiscycie na młodzieżowe słowo roku. Na trzecim miejscu jest Flugscham ‘wstyd za latanie’ (które również znalazło się na liście kandydatów w Austrii). Już dziś w wielu europejskich firmach zaleca się podróże służbowe na dystans do 1000 km koleją, a nie samolotem. Refleksja na temat śladu węglowego przerodziła się już się we wstyd.

Francuskojęzyczne słowo roku – vague verte

Francuskokojęzyczne słowo (wyrażenie) roku 2019 to vague  verte ‘zielona fala’. Nawiązuje ono bezpośrednio nawiązuje do szalonego sukcesu partii ekologicznej w październikowych wyborach federalnych. Zielona fala, czy wręcz tsunami, jak określają to media, odzwierciedla postawy społeczne wobec pilnych kwestii klimatycznych, z których Szwajcaria zdaje sobie sprawę nie od dziś.

Drugie miejsce zajmuje rzeczownik féminicide ‘kobietobójstwo’. Nie tylko w Szwajcarii dyskutuje się dziś o wprowadzeniu do kodeksu karnego nowego rodzaju zbrodni — zabójstwa kobiety dlatego, że jest kobietą (najczęściej na tle seksualnym). Warto przypomnieć, że francuskojęzycznym słowem roku 2017 było w Szwajcarii harcèlement ‘molestowanie’. Na trzecim miejscu francuskojęzyczna Szwajcaria postawiła zapożyczenie szwedzkie flygskam ‘wstyd za latanie’. W języku francuskim nie ma wygodnego odpowiednika, takiego jak Flugscham (które w tym roku trafiło na listę kandydatów w Austrii) w plastycznym, jeśli chodzi o złożenia, języku niemieckim. Społeczny kontekst wstydu za ślad węglowy jest niezależny od wspólnoty językowej.

Włoskojęzyczne słowo  – onda verde

Włoskojęzyczni Szwajcarzy, tak jak francuskojęzyczni, wybrali w roku 2019 wyrażenie onda verde ‘zielona fala’. Na drugim miejscu jest sciopero delle donne ‘strajk kobiet’, a na trzecim 5G — najnowszy standard sieci komórkowej.

Retoromańskie słowo roku – luf

Po raz pierwszy wybrano w Szwajcarii słowo roku wspólnoty retoromańskiej. Jest to rzeczownik luf ‘wilk’. Wybór można interpretować w odniesieniu do rzeczywistości przyrodniczej i symbolicznej. Populacja wilków w słabo zaludnionym górzystym kantonie Gryzonia, gdzie mieszkają Retoromanie rzeczywiście ostatnio wzrosła. Wilk może także symbolem siły i dumy wytrwałości tej małej wspólnoty etnicznej, która trwa od wieków otoczona przez inne języki i narody.

Słowem roku 2018 był w Szwajcarii niemiecko- i włoskojęzycznej Doppeladler ‘dwugłowy orzeł’. Chodziło o znak, pokazany przez szwajcarskiego piłkarza albańskiego pochodzenia w meczu z Serbią, który wywołał skandal na mistrzostwach świata w Rosji. W Szwajcarii wydarzenie to wywołało dyskusję na temat tożsamości, praw i obowiązków obywateli szwajcarskich, którzy przybyli z innych krajów.

Marek Łaziński i Agniejsza Dryjańska

Komunikat ZHAW