Z okazji Wielkiejnocy — wydmuszki

Zdobione jajka, czyli pisanki (kraszanki) są znaną od dość dawna ozdobą wielkanocnego stołu. Odmianą tej ozdoby są wydmuszki, czyli same skorupki, z „których po wybiciu dziurek na dwóch końcach surowego jajka wypuszczamy całą zawartość” — jak radziło „Moje Pisemko”1. Były one, jak jajka, malowane woskiem, a następnie barwione lub oklejane papierem, bibułą, tkaniną, słomą, grubą nicią lub przędzą, a nawet przyzdabiane wycinankami. Za pomocą tych samych technik przygotowywano też ozdoby choinkowe: „Wydmuszki zamieniały się w dzbanki, kogutki, prosiaki albo wreszcie w pajace” — pisze z przejęciem o pierwszej choince w wiejskiej szkółce na pograniczu „Słówko” z 19352. Szklane wydmuszki, zastępujące od połowy XIX w. ozdoby z orzechów, jabłek czy cukierków, to dzisiejsze bombki; ich popularność stopniowo rosła, aż „Czas” na święta 1925 r. apeluje: „Precz z zagranicznemi wydmuszkami szklanemi! Znacznie zyska bilans handlowy o ile Polska weźmie ozdoby krajowe, lichtarze, śnieg, łańcuchy w Lidze Pomocy Przemysłowej!”3. Natomiast w dziewiętnastowiecznych książkach kucharskich wydmuszkami nazywane były małe ciasteczka podobne do dzisiejszych bez. Co ciekawe, wyrazu wydmuszka nie notuje ani SWil, ani SWar, pojawia się dopiero w SJPDor — właśnie jako skorupka jajka, którego środek usunięto przez małe otworki. Tymczasem w NKJP tuż za ozdobami świątecznymi, i to nie tylko z kurzych, ale też ze strusich jaj, znajdziemy spółki-wydmuszki — czyli firmy, które mają tylko zobowiązania, podczas gdy do innej, powiązanej z nimi spółki, przeniesiony został pozostały majątek, a oprócz nich też ludzi-wydmuszki i powieściowe postaci-wydmuszki. Wydmuszką może być religia, gdy jest tylko rytuałami, albo polityk, gdy brak mu idei (lub prezentuje ideologiczne wydmuszki), dokument, gdy brak mu treści, przekształcona na eleganckie mieszkania i sklepy fabryka, a także dzieło sztuki: „Filmy Kim Ki-duka coraz bardziej upodobniają się do wydmuszek (nie dość, że puste, to jeszcze nie bardzo wiadomo do czego to służy). Ze »skorupki«, owszem, przypominają pisanki – jest na co popatrzeć”4. Mamy też marketingowe i propagandowe wydmuszki, a przy okazji kryzysu finansowego w 2008 r. dowiedzieliśmy się, że potężne firmy to w gruncie rzeczy gigantyczne wydmuszki.

Zanim jednak będziemy rozpaczać, że wokół nas same artystyczne, intelektualne i ideowe wydmuszki, pamiętajmy, że białko i żółtko prawdziwej wydmuszki trafiały do ciasta lub pasztetu — wpisując się tym samym w modny dziś trend zero-waste. To, czy najlepsze wykorzystywanie tego, co mamy, będzie kolejną wydmuszką, czy stanie się rzeczywistym sposobem na życie, zależy od nas samych.

 

wydmuszki malowane
Wydmuszki, Gucio, l. 5, 2014, kolekcja prywatna
print

Footnotes

  1. „Moje Pisemko: tygodnik obrazkowy dla dzieci” R.27, nr 12 (23 marca 1929), https://polona.pl/item/moje-pisemko-tygodnik-obrazkowy-dla-dzieci-r-27-nr-12-23-marca-1929,MTM1MzIwODk/0/.
  2. „Słówko”1935, nr 40/41 (24/25 grudnia), https://polona.pl/item/slowko-1935-nr-40-41-24-25-grudnia-nr-165-166,NDg0NjczODU/. Był to dodatek do „Słowa” wydawanego w Wilnie przez S. Mackiewicza.
  3. „Czas: dziennik poświęcony polityce krajowej i zagranicznej oraz wiadomościom literackim, rolniczym i przemysłowym” R.78, nr 283 (6 grudnia 1925), https://polona.pl/item/czas-dziennik-poswiecony-polityce-krajowej-i-zagranicznej-oraz-wiadomosciom-literackim,MjUwOTU3NjE/.
  4. K. Wągrowski, „Esensja”, maj 2007.